Gezi Rehberi
Bosna-Hersek
Saraybosna'da bir hafta: börek, Başçarşı, savaşın izleri ve beklenmedik zor bir çıkış planı.
Kısaca
Belgrad'dan gece otobüsüyle Saraybosna'ya varış hayal kırıklığıyla başlıyor: terminal kapalı, internet yok, çevrede kumarhane tabelaları. Şehre yerleşince ise Başçarşı'nın Osmanlı dokusu, Türkçe konuşan insanlar, dolu dolu börekler ve dolmalar insanı hızla ısındırıyor.
Şehrin bir yüzü tarih ve lezzet: Latin Köprüsü, katedral, camiler, bakırcılar, baklavacılar. Diğer yüzü savaşın izleri: sokaktaki kırmızı işaretler, Sönmeyen Ateş Anıtı, Aliya İzzetbegoviç'in kabri, şehit çocuklara adanmış park. Bu yerlere sessiz ve saygılı bir ziyaret yakışıyor.
Fiyatlar Sırbistan'a göre yaklaşık %50–60 daha pahalı, ama yemek hâlâ ucuz: dolma, klepe ya da iri bir börek yaklaşık 5 euro. Hava çoğu gün soğuk, yağmurlu ve sisli; dağlara kar bile yağabiliyor.
Asıl zorluk şehirden çıkış: Avrupa üzerinden aktarmalı uçuşlar Türk pasaportuyla zahmetli olduğundan yol Mısır / Hurgada'ya çıkıyor.
Yolculuk sırasıyla
Belgrad'dan Mısır'a giden hat, bölüm bölüm.
Belgrad'dan Saraybosna'ya gece otobüsü
Akşam Belgrad otobüs terminalinden kalkan otobüs, gece saat 04:00 civarında Saraybosna terminaline varıyor. Terminal kapalı, internet yok; köy otogarını andırıyor ve hava çok soğuk. Terminalin yanındaki döviz bürosunda para bozdurulup yakındaki markete gidilebiliyor. Şehir içi otobüs terminalinden 103 numaralı otobüsle otele geçiliyor.
Sırbistan'dan sonra market şoku
Aynı ürünler Sırbistan'a göre %50–60 daha pahalı. Sırbistan'da 70 dinara alınan ekmek burada Sırp dinarı karşılığı 131 dinar. Sırbistan'da şehir içi otobüsler bedavayken burada her biniş yaklaşık 1 euro.
Börekli et, ortak mutfaklı otel
Yağmurlu bir günde Miljacka Nehri'ni geçip ilk böreğe oturuluyor: 750 gram (500 gram patatesli + 250 gram etli) yaklaşık 5 euro, içi hamurundan çok malzeme. Otelde ortak salon ve mutfak var; isteyen dışarıdan malzeme alıp yemek yapabiliyor. Otel sahibi kaymak ve peynir ikram ediyor.
Osmanlı çeşmesi, bakırcılar, “küçük Türkiye”
Başçarşı'daki Osmanlı çeşmesi hâlâ akıyor, insanlar fotoğraf çektiriyor, burası buluşma noktası. Güvercinler insandan korkmuyor, sağda solda bakırcılar var. Çarşıda önünüzden geçen herkes Türkçe konuşuyor; Mısır Çarşısı'nın klonlanmış hali gibi. Baklavacılar, tatlıcılar ve çaycılar “küçük Türkiye” hissi veriyor.
Camiler, Latin Köprüsü, katedral, ateş anıtı
Başçarşı'daki eski cami, Gazi Hüsrev Bey Camii, Latin Köprüsü, Kutsal Kalp Katedrali ve Sönmeyen Ateş Anıtı tek bir yürüyüş rotasında geziliyor. Gazi Hüsrev Bey Camii'ne şortla girişte sorun yaşanabiliyor.
Yağmur, kapalı dükkânlar, kararsızlık
Pazar günü hayat duruyor: alışveriş merkezleri, marketler ve bazı lokantalar kapalı. Yağmur ve sis var; ceket ve şemsiye şart. Vizesiz gidilebilecek Balkan ülkeleri arasında Bosna-Hersek son durak oluyor. Mostar ve Travnik gibi diğer şehirler yağmur yüzünden ertelenebilir.
Market turu, banka derdi, savaşın izleri
Soğuk bir sabahta karşıdaki dağlara kar yağmış olabiliyor. Marketlerde ekmek, makarna, yumurta, kola, mandalina ve sucuk fiyatlarına bakmak mümkün; bir torba alışveriş 6 dolar tutuyor. Yabancı kartla ATM'den para çekmek “yetersiz bakiye” hatalarıyla zorlaşabiliyor. Gün Veliki Park'ta, şehitlere adanmış mezarlıklar ve anıtlar arasında bitiyor.
Neden Mısır?
Saraybosna'da 7 gün kalındı; nedeni hava ve kararsız bir sonraki durak. Fas'a direkt uçuş yok, Güney Amerika'ya üç aktarma gerekiyor. Aktarmalar Fransa, İtalya veya Brüksel üzerinden olduğu için Türk pasaportuyla zahmetli oluyor. Sonunda Mısır'ın Hurgada şehrine bilet alınıyor.
Görülecek yerler
Rota üzerindeki başlıca noktalar.
Başçarşı ve Osmanlı çeşmesi
Şehrin kalbi. Bakırcılar, baklavacılar, çay bahçeleri. Çeşmenin etrafında güvercinler ve buluşan insanlar.
Başçarşı'daki eski cami
Bosna-Hersek'in en eski camilerinden biri, 1600'lü yıllarda inşa edilmiş. Restore eden ülkelerin isimleri yazıyor, Türkiye de var. Şadırvanda sadece dört musluk.
Gazi Hüsrev Bey Camii
Şehrin en büyük camilerinden biri. Bahçesinde mezarlar var. Girişte kıyafet nedeniyle sorun çıkabiliyor.
Latin Köprüsü
Osmanlı'dan kalma köprü. Arşidük Franz Ferdinand'ın burada öldürülmesi, I. Dünya Savaşı'nın başlangıcı olarak anılıyor.
Kutsal Kalp Katedrali
Girişi ücretli. Gidildiği gün kapalıydı; dışarıdan bakıp geçmek mümkün.
Eski devlet binası, şimdiki kütüphane
Nehir kıyısındaki güzel bina, şehrin “toparlanmış” yüzünü gösteriyor. Hemen yakınında TRT Balkan binası da var.
Fotoğraflar
Hüzün veren yerler
Savaşın izleri. Buralara saygıyla yaklaşmak gerekiyor.
Sönmeyen Ateş Anıtı
Şehitlerin anısına yapılmış. Ateş savaş yıllarında yakacak gaz bulunamadığı için sönmüş, savaştan sonra yeniden yakılmış ve o günden beri yanıyor.
Sokaktaki kırmızı izler
Sokaklarda gördüğünüz kırmızı işaretler, şehitlerin öldürüldüğü yerleri ve kanı temsil ediyor.
Aliya İzzetbegoviç'in kabri
Burada savaşta ölen binlerce insanın mezarı da var. Aliya İzzetbegoviç'in hayatını araştırmak, bu ziyareti daha anlamlı kılıyor.
Veliki Park
Yol kenarında başlayan mezarlıklarla, özellikle çocuklara adanmış bir park. Sarıklı, üçgen ve çok kenarlı farklı mezar taşı çeşitleri var.
Çocuk mezarlığı
Ölenlerin çoğu 10–20 yaş arasında. İsimler ve ölüm tarihleri yazılı; insanı derinden etkiliyor.
Cam anıt ve haykıran baba heykeli
Pencere camından yapılmış sıra dışı bir anıt ve çaresizce kızına seslenen bir baba heykeli. Hikâyesini araştırmanız öneriliyor.
Yemek ve ulaşım
Konvertibl mark (KM / BAM) cinsinden.
🍽️ Yemek ve ulaşım
| Börek750 gr civarı | 10–11 KM |
| Dolmasoğan + biber, bol etli | 10 KM |
| KlepeBoşnak mantısı | 10 KM |
| Şehir otobüsü / trolleybüstek biniş | ~1 € |
Börekler dolu dolu; dolma ve klepe de doyurucu. Ortak mutfaklı konaklamada marketten yemek yapmak mümkün.
Videolar
Bosna-Hersek yolculuğu videosu. Karta tıklayınca video burada açılır.
Bilmekte fayda var
Pratik notlar.
Pazar günü hesabı yapın
Pazar günü alışveriş merkezleri, marketler ve bazı lokantalar kapalı. DM mağazalarından alışveriş yapılabiliyor.
Terminalden çıkınca para bozdurun
Terminalin yanında döviz bürosu var, 500 metre ileride DM alışveriş merkezi bulunuyor. Gece geldiyseniz terminal kapalı olabilir.
Ulaşım ücretli
Şehir içinde otobüs ve kablolu trolleybüsler çalışıyor. Her binişte yaklaşık 1 euro ödeniyor.
Sıcak giyinin
Soğuk mevsimde hava yağmurlu ve sisli olabiliyor. Pantolon, mont ve şemsiye şart.
Camilere uzun pantolonla girin
Diz altına gelen şort bile bazı camilerde sorun çıkarabiliyor. Pantolon işi garantiye alır.
ATM'de pürüz çıkabilir
Yabancı kartla çekimde komisyon ve “yetersiz bakiye” hataları yaşanabiliyor. Küçük tutarlarla, farklı bankaların ATM'leriyle denemek gerekiyor.
Ortak mutfaklı konaklama
En ucuz otellerde ortak salon ve mutfak olabiliyor. Marketten alıp kendi yemeğinizi yapabilirsiniz.
İki gün yeter
Saraybosna için iki gün yeterli. Mostar ve Travnik gibi şehirler hava iyi olursa trekking ve doğa için ayrı bir durak.
Zor kısım: Saraybosna'dan çıkmak
Saraybosna'ya gelmek kolay, ama çıkış planı zahmetli. Yurt dışına giden uçuşlar kısıtlı ve neredeyse hepsi Fransa, İtalya veya Brüksel üzerinden aktarmalı. Aktarma yapılan ülkelerde transit kuralları Türk pasaportu için sorun çıkarabiliyor; uçuş almadan önce ilgili ülkenin güncel transit şartlarını mutlaka kontrol edin.
Avrupa içi biletler 15–20 dolar gibi çok ucuz olabiliyor; ama pasaport gücü rotayı belirliyor.
Haritada başka ülkeler seni bekliyor
Küreyi döndür, sarı bir ülkeye dokun, hikâyesini oku.